Osman Bey'in Ilk Kanunu'nun Hikayesi

Osman Bey'in İlk Kanunu'nun Hikayesi
Osman Bey'in İlk Kanunu'nun Hikayesi

Osman Bey'in ve dolayısıyla Osmanlı Devleti'nin ilk kanunun ortaya çıkışı Germiyan ilinden bir kişiyle Osman Bey arasında geçen hikayeye dayandırılmaktadır. Bu hikayenin tartışma konusu bac vergisidir.

Hikaye şöyledir:

'Bir gün Germiyan ilinden birisi ona başvurup:
— Buranın pazar bacını bana satın. Dedi. Osman Gazi sordu:

— Bac nedir?

Adam izah etti:
— Pazara her kim yük getirirse ondan akçe alayım.

Osman Gazi hayret etti:
— Bire kişi, bu pazara gelenlerden alaçağın mı var ki, bunlardan akçe alırsın?


Adam cevap verdi:
— Bu âdettir. Her vilâyette vardır ki, padişah için her yükten akçe alırlar.

— Bu Tanrı buyruğu ve Peygamber kavli midir? Yoksa bunu her ilin padişa­hı kendi mi ihdas eder?

— Evvelden türe-i sultanîdir.

Osman Gazi kızdı:
— Yürü ırak! Bu arada durma ki sa­na ziyanım dokunur. Bir kişi ki, malını kendi eliyle kazanmış ola, bana ne borcu var ki, bedava akçe vere!

Osman Gazi’nin yanında bulunun bu konuşmayı dinliyenler ona bu hususta biraz izahat verdiler ve:
— Ey Hân! Dediler. Size dahi gerekmezse bu pazarı bekliyenlere âdettir ki, bir nesnecik verirler, tâ ki bunların emekleri zâyi olmaya.
Osman Gazi, bunun üzerine ilk kanu­nunu şu suretle vazetti:

Çünkü öyle dersiniz, her kişi ki bir yükü sata, iki akçe versin. Eğer satmaz­sa hiç nesne vermesin.

Sonra buna, timar tevcihi hakkında olan hükmü de ilâve etti:
— Ve dahi her kime ki, bir timar ver­sem, biri onun elinden ol timarı bilâsebep almaya. Ol kişi ölünce oğluna versin­ler. Eğer oğlan küçürek olursa hizmet­ kârları sefer vaktinde sefere varalar. Tâ oğlan sefere yarayınca... Eğer bu kanu­nu her kim bozsa, ya benim neslime bir gayri kanun öğretse, Allah-ı taâlâ anın dinini ve dünyasını bozsun.'


Yazar: Tar.Öğr.Osman Kılık

Kaynakça: 
Ahmet Cezar; Mufassal Osmanlı Tarihi
Neşri; Kitab-ı Cihannüma  
İbn-i Kemal Tarihi
Reşidettin Fazlullah; Cami'üt-tevarih
Miratiledvar.