Avrupa'daki Gelişmeler ve 20.Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti'nin Durumu

Coğrafi Keşifler Avrupa'nın Ne İşine Yaradı?: XV. yüzyılda gerçekleşmeye başlayan Coğrafi Keşifler ile Avrupalı devletler okyanuslara açılmış, Amerika kıtasını keşfetmiş, doğunun zenginlik kaynağı Hindistan’a denizden ulaşmıştır. Keşfedilen yerlerin kaynaklarını ülkelerine taşıyarak zenginleşmişlerdir.

Rönesans Avrupa'nın Ne İşine Yaradı?: XIV.yüzyılın sonlarında başlayan; Avrupa'da sanat, bilim, felsefe ve mimarlık alanlarını geliştiren hareketlerdir.

Reform Hareketleri Avrupa'nın Ne İşine Yaradı?: XVI.yüzyıl boyunca tüm Avrupa’yı etkileyen; Hristiyanlığın Katolik mezhebinin uygulamalarının sorgulanmasına yol açarak yeni mezhepler ve laik düşüncenin ortaya çıkması ile sonuçlanan dini alandaki özgürleşme hareketlerdir.

Aydınlanma Çağı: XVIII.yüzyılla birlikte, insan aklını temele alan bu dönemde, aydınlar halkın bilinçlenmesi ve özgürlük isteklerini yükseltmesi için özgürleştirici fikirler savunmaya başladılar.

Fransız İhtilali (1789): Temelinde ekonomik, toplumsal ve siyasal sorunlar vardır. 14 Temmuz 1789’da Fransız halkının Bastille Hapishanesi’ne basarak siyasi mahkumları serbest bırakması ile ihtilale dönüşmüştür. “Kurucu Meclis” asillerin ve kilisenin ayrıcalıklarını kaldırmış ve laik anlayışın temellerini atmıştır. Vergi adaleti sağlanmış ve bütün vatandaşların askeri ve sivil memurluklara atanabilmesi sağlanmıştır. “İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi” yayımlanarak; egemenliğin millete ait olduğu, insanların eşit olduğu, hürriyet, mülkiyet ve güvenlik haklarının temel insan hakları olduğu, siyasal görüş ve dini inançlarından dolayı hiç kimsenin kınanamayacağı kabul edilmiştir. Eski, köhnemiş siyasal ve sosyal düzeni yıkan bu inkılap, Fransa'dan sonra tüm dünyaya yayılmıştır. Fransa Anayasası; bütün iktidarların kaynağını milletten aldığını ve kanundan daha üstün bir otorite olmadığını, kralın ancak kanunla hükümdarlık yapabileceğini vurguluyordu. Böylece iktidarın kaynağı tanrı ve din olmaktan çıkıyor, yerini millet iradesi ve kanun alıyordu. Fransız İhtilali'nin ortaya koyduğu ulusal irade (milli irade) düşüncesi milletlerarası düzenin bozulmasına sebep olmuştur. Alsace topraklarında yaşayan Fransız prenslikler ile Papalık Devleti’ne bağlı olan Avignon halkı milli iradelerini kullanarak Fransa'ya katılmıştır. Milliyetçilik olarak adlandırılan bu anlayış, topraklarında çeşitli milli azınlıkları barındıran çok uluslu devletleri korkutmuştur. Bu korku sebebiyle Fransa’da eski düzeni geri getirmek için Fransa ile çatışmaya başlamışlardır.

Osmanlı Devleti ve Fransız İhtilali'nin Etkileri: Çok uluslu yapıya sahip olan Osmanlı Devleti’nde milliyetçilik akımı devletin parçalanmasına zemin hazırlamıştır. Avrupa devletlerinin de kışkırtmasıyla Sırplar, Yunanlar, Bulgarlar ve diğer Balkan ulusları Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklanmıştır. Milliyetçilik akımı Türkçülük düşüncesinin de doğmasına yol açmıştır. Fransız İhtilali ile birlikte demokrasi, anayasa, özgürlük kavramları Osmanlı aydınları ve devlet adamları arasında tartışılmaya başlamıştır. Tanzimat ve Islahat Fermanlarının ilan edilmesi, padişahın yanında bir anayasa ve meclisin olduğu meşrutiyet yönetimine geçilmesi gibi gelişmelerde Fransız İhtilali'nin etkileri vardır. Özetlersek Fransız İhtilali bir taraftan Osmanlı Devleti’nin dağılmasına neden olurken diğer taraftan demokratikleşmesine ortam hazırlamıştır.